بیروڕا

لێبوردن و چاوپۆشی

سروشتییه‌ به‌ریه‌ككه‌وتن و هه‌ڵه‌ و په‌ڵه‌ له‌ نێوان كاراكته‌ر و یاریكه‌ره‌كاندا كه‌م و زۆر ڕووده‌دات. خه‌تای كێیه ‌و كێ ده‌ستپێشخه‌ره‌؟! ڕاسته‌ سه‌ره‌تا ده‌ستپێشخه‌ری هه‌ڵه‌كه‌ (وشه‌یه‌كی نه‌شیاو یان هه‌ڵوێستێكی نه‌شیاو بێ) له‌ یه‌كێكه‌وه‌ بووه‌، به‌ڵام پاش ئه‌وه‌ تۆپی یارییه‌كه‌ ده‌كه‌وێته‌ به‌رده‌ستی كه‌سی به‌رانبه‌ر، ئایا ئه‌میش وه‌كو ئه‌و هه‌ڵه‌ بكات یان چاوپۆشی بكات؟! یان هه‌ڵوێستی سه‌نگین و شیرینی ببێ، وه‌ك ئه‌خلاقێكی دیندارانه‌ و ئه‌ركێكی به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی و سه‌لیقه‌یه‌كی سیاسی له‌ناو گه‌رمه‌ی كاروباردا.

بۆی هه‌یه‌ وه‌كو خۆی یان توندتریش وه‌ڵامی بداته‌وه‌، ده‌رفه‌ت هه‌یه‌ و تا ڕاده‌یه‌ك ئه‌وه‌ باوه‌، به‌ڵام ده‌ره‌نجام مسۆگه‌ر نییه‌ به‌ره‌و كوێ ده‌ڕوا! ئه‌گه‌ری سه‌رهه‌ڵدانی ناخۆشی گه‌وره‌ هه‌یه‌ و به ‌كردار و په‌رچه‌كردار بگاته‌ ئاستێك كه‌ پاشگه‌زبوونه‌وه‌ و گه‌ڕانه‌وه‌ ئاسان نه‌بێت، چونكه‌ به‌رده‌وام هه‌ردوولا پاساوی كرداری دژ و ناحه‌زانه‌ی به‌ده‌سته‌وه‌یه‌ و جه‌مسه‌ر و ده‌ستپێكی مه‌سه‌له‌كه‌ و هۆكاری سه‌ره‌تا له‌بیرده‌چێت، به‌ڵكو ڕۆژانه‌ هۆكار و پاساوه‌كان نوێ ده‌كرێنه‌وه‌ و نیگه‌رانی و هه‌وڵه‌كان دووپاتده‌بنه‌وه‌. خۆ هه‌ر ده‌بێت له‌ خاڵێكدا و له‌ شوێنێكدا بوه‌ستێنرێت، به‌ڵام زۆرجار دوای ئه‌وه‌ی كه‌ په‌یوه‌ندی و هاوڕێیه‌تی و هاوكارییه‌كه‌ ده‌گاته‌ ئاستی گه‌نیوی و بێكه‌ڵكی. به‌و حاڵه‌شه‌وه‌ هه‌ر عه‌قڵ و به‌رژه‌وه‌ندی هاوبه‌ش داوای ئاشتی ده‌كات! كه‌واته‌ چۆن ئه‌بوو له‌جیاتی ئه‌م عه‌قڵكاری و به‌رژه‌وه‌ندی خوێندنه‌وه‌یه‌ی ئێستا، هه‌ر له ‌سه‌ره‌تاوه‌ بوایه‌ و، له ‌یه‌كه‌م هه‌نگاوی ناكۆكییه‌كه‌وه‌ پێشبینی ئه‌م ده‌ره‌نجامه‌یان بكردایه‌ و ئه‌و كاته‌ به‌ نرخێكی كه‌متر ده‌رباز ده‌بووین!

خۆ ئه‌گه‌ر له ‌سه‌ره‌تای به‌ركه‌وتن و هه‌ڵه‌‌كه‌وه‌، مرۆڤ ئه‌م سه‌لیقه‌یه‌ی ببێ و به‌و ئه‌خلاقه‌وه‌ هه‌ڵسوكه‌وت بكات و هه‌وڵی ئارامكردنه‌وه‌ی دۆخه‌كه‌ بدات و به ‌ناوی پاراستنی مافی خۆی سنور نه‌به‌زێنێ و، هه‌ندێك دان به‌ خۆیدا بگرێت، پرسیار له‌ به‌رنامه‌ی ئایین و له‌ هونه‌ری به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی و له‌ سه‌لیقه‌ی سیاسی بكات، چی بكه‌م؟ ئه‌م فڵان كه‌سه‌ ئه‌م هه‌ڵه‌یه‌ی كرد، من ته‌كلیفم چییه‌ و ئه‌بێ چی بكه‌م؟ بۆم هه‌یه‌ وه‌ڵام بده‌مه‌وه‌؟ ڕه‌نگه‌ بتوانم ئیجرائاتیشی به‌رانبه‌ر بكه‌م، ڕه‌نگه‌ بتوانم سزایشی بده‌م، به‌ڵام پاشان چی؟! ده‌رفه‌تێكی گه‌وره‌ی فه‌زڵم له‌كیسده‌چێت. هه‌ل بوو بۆ نواندنی ڕۆڵێكی برا گه‌وره‌یی، عه‌قڵ گه‌وره‌یی و نازكردن به‌سه‌ر به‌رانبه‌ردا، كه‌چی به ‌ناوی پاراستنی مافی خۆمه‌وه‌ له‌باریده‌به‌م و ده‌چمه‌ به‌رانبه‌ری و به ‌هه‌مان شێوه‌، زیاتریش، خۆم به‌ هه‌ڵه‌كردن و تۆڵه‌كردنه‌وه‌ ناشیرین ده‌كه‌م.

ئاشكرایه‌ به‌خشنده‌یی و لێبورده‌یی و چاوپۆشی له‌ هه‌ڵه‌ی به‌رانبه‌ر، یه‌كێكه‌ له‌ بنه‌ڕه‌تیترین مه‌نزومه‌ی ئه‌خلاقی ئیماندار. له‌ هه‌موو شوێنێكدا له‌ قورئان و سوننه‌تدا كه ‌باس له‌ ئه‌حكامی ده‌ستدرێژی و مافخواردن و پێشێلكاری كرابێت، یه‌كسه‌ر چاوپۆشی و لێبورده‌یی هێنراوه‌ته‌ پێشه‌وه‌ و باسی لێوه‌ كراوه‌. تا چاوپۆشییه‌كه‌ له‌ پێگه‌ی بڵندی و حه‌ققانییه‌ت و باڵاوه‌ بێت. ڕاسته‌ مافی خۆیه‌تی وه‌ڵام بداته‌وه‌ و ڕێگری له‌ پێشێلكارییه‌كه‌ بكات، به‌ڵام هاندراوه‌ له‌و ئاسته‌ باڵا و حه‌قه‌وه‌ لێبورده‌بێ و چاوپۆشی له‌ خاوه‌نی ده‌ستپێشخه‌رییه‌ هه‌ڵه‌كه‌ بكات.

ئه‌م ڕه‌وشته‌ مه‌زنه‌ جوانه‌ له‌ ژیاننامه‌ی پێغه‌مبه‌ری خوادا (صلی الله علیه‌ وسلم) ڕه‌نگیداوه‌ته‌وه‌ و به ‌خاوه‌نی ڕه‌وشتی به‌رز ناسێنراوه‌، ( وَإِنَّكَ لَعَلَىٰ خُلُقٍ عَظِيمٖ) (القلم :٤)، “به‌ڕاستی تۆ له‌سه‌ر ڕه‌وشت و خوویه‌کی زۆر جوان و په‌سه‌ند و بێ وێنه‌ و مه‌زنیت.” هه‌ر وایش هاوڕێكانی په‌روه‌رده‌ كردووه‌ و ڕێنمایی بۆ ئوممه‌ته‌كه‌ی و سه‌رجه‌م مرۆڤایه‌تی به‌جێهێشتووه‌. نه‌فره‌تی له‌ بوغزنی و دڵڕه‌قی و ڕقاویبوون كردووه‌ و موسڵمانانی له‌سه‌ر چاوپۆشی و نه‌رمونیانی و دڵكراوه‌یی و لێبورده‌یی هانداوه‌.

چاوپۆشی و لێبورده‌یی پایه‌یەكی گرنگه‌ له‌ سه‌ركه‌وتنی كاربه‌ده‌ست و به‌رپرس و به‌ڕێوه‌به‌ر، كه‌ دڵی گه‌وره‌ بێت و چاو له‌ ئاستی هه‌ڵه‌ی هاوكار و به‌رده‌سته‌كانی داخراوبێ و، خۆی له‌وه‌ گه‌وره‌تر ڕابگرێ كه‌ كرچ و كاڵی و هه‌ڵه‌ و په‌ڵه‌ی بچووك و كه‌سی بچووك گه‌وره‌ بكا و، خۆی و خه‌ڵك و كاروباریش به‌و شتانه‌وه‌ سه‌رقاڵ بكات. هه‌میشه‌ په‌راوێزێك بۆ تایبه‌تمه‌ندیی كه‌سه‌كان و سروشتی هاوكاره‌كانی دابنێ و، ئاگاهانه‌ یا نائاگاهانه‌ له‌ فكری ئه‌وه‌دا نه‌بێ كه‌ هه‌موو خه‌ڵك كۆپیكراوی ئه‌وبێ و، ئه‌وه‌ بكه‌ن و ئه‌وه‌ بڵێن كه‌ ئه‌و پێی خۆشه‌، چونكه‌ ئه‌گه‌ر خه‌ریكی ئه‌وه‌بێت ئه‌وا:

یه‌كه‌م: عه‌مه‌لی نییه‌و هه‌موو شت به ‌دڵی ئه‌و نابێ، مه‌گه‌ر هه‌میشه‌ له‌ خه‌فه‌ت و شه‌ڕ و ئیجرائاتكردندا بێت.

دووه‌م: مانایه‌ك بۆ تایبه‌تمه‌ندی و ئازادی تاكه‌كه‌سی نامێنێت، ئه‌گه‌ر بیه‌وێت هه‌موو كه‌س وه‌ك ئه‌وبێت.

سێیه‌م: له ‌كه‌ش و ژینگه‌ی وادا دووڕوویی و ناپاكی و نیفاق سه‌رهه‌ڵده‌دا و، ده‌ورووبه‌ر و هاوكاره‌كانی تووشی دووڕوویی ده‌بن و، به‌ره‌كه‌ت له‌ كاردا نامێنێت و خۆشه‌ویستی و ته‌بایی بوونی نامێنێت.

به‌ڕێوه‌به‌ر ئه‌بێ غافڵ و گێل نه‌بێت، به‌ڵام ئه‌بی ته‌غافول و خۆلادان و چاوپۆشی و شت ئاسانكردنی زۆربێ. به ‌دڵی گه‌وره‌ و چاوپۆشی و سنگ فراوانی هاوكاره‌كانی بخاته‌ كه‌شێكی دڵسۆزی و گه‌رم و گوڕی و هه‌ست به‌ به‌رپرسیارێتی و یه‌كتر خۆشویستن و یه‌كڕوویی و ئازادی.

كاری ڕۆژانه‌ی سیاسی پڕیه‌تی له‌و شتانه‌ كه ‌به ‌دڵی ئه‌و نییه‌. ستراتیژییه‌تی كار چوارچێوه‌یه‌كی گشتییه‌و پێویسته‌، به‌ڵام ڕۆژانه‌ی كار بریتییه‌ له‌و تاكتیك و مه‌سه‌له‌ ته‌كنیكییانه‌ی كه‌ هه‌مووی به ‌دڵی ئه‌و نییه‌ و هه‌موویشی به‌ ئه‌و هه‌ڵناسوڕێ. بكه‌رانی ئه‌م پڕۆسه‌ی سیاسییه‌ زۆرن، وه‌كو تیمی یاریكردن ده‌توانن پێكه‌وه‌ گۆڵ بكه‌ن و سه‌ركه‌وتن به‌ده‌ستبێنن، به‌ڵام به‌ جیاجیا و تاك تاك ئیشه‌كه‌یان بۆ ناكرێت. هه‌روه‌ك ئه‌گه‌ر له‌ گه‌رمه‌ی یارییه‌كه‌دا ده‌ستبكه‌نه‌ ڕه‌خنه‌ و گله‌یی و لێخوێندن، كاته‌كه‌یان لێ ده‌ڕوا و تیمی به‌رانبه‌ر ئه‌یقۆزێته‌وه‌ و شكست ئه‌خۆن. شه‌ڕی دوای دۆڕان قورستر و ناخۆشتره‌.

كه‌واته‌، سه‌لیقه‌ی سیاسی ده‌خوازێت په‌راوێزێك بۆ یه‌كتری (واته‌ دام و ده‌زگاكان و ئۆرگانه‌كان) دابنرێت و، له‌كاتی كاردا چاوپۆشی و هاوكاری و برایه‌تی زاڵبێت. پاشان له‌ هه‌لی خۆیدا و له‌كاتی به‌دواداچوون و وچانی یاسایی خۆیدا، به‌ زانستییانه ‌و بابه‌تییانه‌ له‌ خروقات و هه‌ڵه‌كان بكۆڵرێته‌وه‌ و ڕێگه‌چاره‌ی دووباره‌نه‌بوونه‌وه‌ی دابنرێت.

كه‌واته‌ چاوپۆشی و سنگ فراوانی و نه‌رمونیانی و لێبوردن ڕه‌نگدانه‌وه‌ی ئه‌خلاقی دیندارانه‌یه‌، ئاستێكی به‌رزی هونه‌ری به‌ڕێوه‌بردنه‌، هه‌روه‌ك نیشانه‌ی سه‌لیقه‌ی باڵای سیاسه‌تكردنه‌.

صلاح الدین محمد بهاءالدین
نوسینەوەی: خالید عەلی

وەڵامێک بنووسە

پۆستی ئەلکترۆنیکەت بڵاو ناکرێتەوە . خانە پێویستەکان دەستنیشانکراون بە *

دیسان بیپشكنه‌

Close
Close